برای عفونت کلیه چه بخوریم؟ (بررسی علمی درمان‌ خانگی پیلونفریت)

برای عفونت کلیه، رژیم غذایی ویژه‌ای توصیه نشده است؛ چون روش‌های درمان‌ خانگی عفونت کلیه و داروهای گیاهی تاثیری بر عفونت فعال کلیه ندارند. برای بهبود این عفونت، به درمان تخصصی، مصرف آنتی‌بیوتیک و در‌صورت نیاز، مدیریت و درمان عوامل زمینه‌ای نیاز است و تلاش برای درمان خانگی و گیاهی فقط فرصت اقدام به‌موقع را از شما می‌گیرد.

منابع موثقی مانند وزارت بهداشت و خدمات انسانی ایالات متحده (HHS) و موسسۀ ملی سلامت آمریکا (NIH) نیز این نکته را صراحتاً اعلام کرده‌اند. به هین دلیل، در این مقاله قصد داریم مواد خوراکی‌ای که برای درمان عفونت کلیه مطرح می‌شوند و اثربخشی آن‌ها را با دید علمی بررسی کنیم.، برای آگاهی از این موضوع، تا انتهای این مطلب با ما همراه شوید.

عفونت کلیه چیست؟ آگاهی مختصر از عفونت کلیه

عفونت کلیه که در اصطلاح پزشکی به آن، پیلونفریت (Pyelonephritis) گفته می‌شود، نوعی عفونت جدی دستگاه ادراری است که از معمولا مثانه یا مجرای ادرار شروع می‌شود و به سمت یک یا هر دو کلیه حرکت می‌کند. عامل اصلی این عفونت معمولاً باکتری‌هایی هستند که در بیشتر مواقع از طریق مجرای ادرار بالا می‌روند و به بافت کلیه آسیب می‌زنند.

پیلونفریت به دو نوع حاد و مزمن تقسیم می‌شود که نوع مزمن آن در اثر عوامل زمینه‌ای مثل دیابت، سنگ کلیه و رفلاکس ادراری بروز می‌کند.

از علائم رایج عفونت کلیه می‌توان به درد در ناحیه کمر، پهلو یا کشاله ران، تب بالا و لرزهای شدید، احساس سوزش هنگام ادرار کردن، تکرر ادرار و احساس فوریت ادرار و حالت تهوع و استفراغ اشاره کرد.

این بیماری، نیاز به درمان فوری با آنتی‌بیوتیک مناسب و درموارد مزمن، درمان یا مدیریت عامل زمنیه‌ای دارد. شاید علائم آن در ابتدا شبیه یک سرماخوردگی سخت باشد، اما درصورت عدم درمان می‌تواند عوارض جدی ایجاد کند؛ به همین دلیل، مواد خوراکی و رژیم غذایی به‌‌تنهایی برای درمان عفونت کلیه هرگز کافی نیستند و باید درمان تخصصی انجام شود.

مطرح‌ترین خوراکی‌های مفید برای عفونت کلیه و بررسی علمی آن‌‌ها

درمان عفونت کلیه، عمدتاً دارویی است و رژیم غذایی و مواد خوراکی در درمان این بیماری، بی‌اثرند. تنها چیزی که می‌تواند در کنار مصرف دارو به درمان خانگی عفونت کلیه کمک کند، نوشیدن مایعات فراوان است.

در ادامۀ این بخش از مقاله مایعات و خوراکی‌هایی صحبت کنیم که در دیدگاه طب سنتی برای درمان عفونت کلیه توصیه می‌شوند. دقت داشته باشید که اثربخشی این خوراکی‌ها از نظر علمی و پژوهشی تأیید نشده است و به‌همین‌دلیل پزشکان و متخصصان، این نوشیدنی‌ها را تجویز نمی‌کنند.

1. میوه‌ها

در ادامه به چند مورد از میوه‌هایی اشاره می‌کنیم که در طب سنتی، ادعا می‌شود برای درمان عفونت کلیه مفیدند؛ درحالی‌که مطالعات علمی این اثربخشی را تأیید نمی‌کند.

• کِرَن‌بِری (Cranberry): ترکیباتی در این میوه وجود دارد که ممکن است مانع اتصال برخی باکتری‌ها به دیوارۀ مثانه شوند؛ به‌همین‌دلیل گاهی در پیشگیری از عود عفونت‌های ساده مثانه مطرح می‌شود. در مورد پیلونفریت (عفونت کلیه) شواهد علمی کافی و قوی برای اثربخشی مستقیم کِرَن‌بِری وجود ندارد و نمی‌توان این میوه را جایگزین درمان تخصصی و داروهای تأییدشده کرد.

• هندوانه: در دیدگاه طب سنتی، هندواه به‌دلیل ادرار‌آور بودن، یکی از بهترین میوه‌ها برای عفونت کلیه است؛ ولی در دیدگاه علمی، اثربخشی این میوه برای درمان پیلونفریت، تأیید نشده است.

2. گیاهان دارویی و عرقیات

در ادامه چند مورد از عرقیاتی را معرفی می‌کنیم که در طب سنتی برای کمک به درمان خانگی عفونت کلیه معرفی می‌شوند:

• عرق خارشتر: در طب سنتی، این محصول را برای درمان عفونت کلیه تجویز می‌کنند؛ ولی تاکنون در پژوهش‌های علمی اثربخشی آن تأیید نشده و نمی‌توان آن را راهکار علمی درمان عفونت کلیه دانست.

• عرق پونه و عرق پنیرک: این عرقیات نیز در طب سنتی به بیماران توصیه می‌شوند؛ اما در دیدگاه علمی، شواهد کافی برای اثربخشی‌شان وجود ندارد.

• عرق خارخاسک: مصرف دوزهای بالا یا طولانی‌مدت آن با گزارش‌هایی از مسمومیت کلیوی همراه بوده است.

دقت داشته باشید که پژوهش‌های علمی و معتبر بین‌المللی، خاصیت این گیاهان و عرقیات برای درمان عفونت کلیه را اثبات نکرده‌اند. تنها چیزی که دربارۀ این گیاهان می‌دانیم، خاصیت ادرارآور آن‌ها است که می‌تواند به فرایند شستشوی مجاری ادراری و کلیه کمک کند.

3. دمنوش‌ها

در طب سنتی، چند دمنوش به‌عنوان داروی گیاهی عفونت کلیه معرفی شده است؛ ولی اثربخشی این دمنوش‌ها نزد مراجع علمی تأیید نشده است.

• دمنوش آویشن

• دمنوش بومادران

• دمنوش زردچوبه و دمنوش زنجبیل

• جعفری

• بارهنگ

نقش نوشیدن آب و مایعات در بهبود عفونت کلیه

یکی از توصیه‌های کلیدی برای کمک به بهبود عفونت کلیدی، نوشیدن آب فراوان است. این مورد تنها درمان خانگی عفونت کلیه است که می‌تواند تا حدی در این روند تاثیر بگذارد و نقش مکمل داشته باشد.

کمک به دفع باکتری

افزایش مصرف آب باعث افزایش تولید ادرار می‌شود. این ادرار بیشتر، همانند یک جریان قوی عمل می‌کند و باکتری‌ها و سمومی را که باعث عفونت شده‌اند، از مجاری ادراری، مثانه و کلیه‌ها به بیرون دفع می‌کند. این فرآیند در جلوگیری از تکثیر باکتری‌ها نقش دارد. دقت داشته باشید که مصرف مایعات، به‌تنهایی نمی‌تواند عفونت را از بین ببرد و به درمان تخصصی نیاز است.

جبران مایعات از‌دست‌رفتۀ بدن

عفونت کلیه اغلب با تب همراه است. تب، باعث افزایش تعریق و از دست دادن مایعات بدن می‌شود و فشار مضاعفی بر کلیه‌ها وارد می‌کند. نوشیدن آب به جایگزینی این مایعات کمک می‌کند و جلوی کم‌آبی بدن را می‌گیرد.

برای عفونت کلیه چه نخوریم؟

در دوران مبارزۀ بدن با عفونت کلیه، مصرف برخی خوراکی‌ها و نوشیدنی‌ها می‌تواند فشار زیادی بر کلیه‌های بیمار وارد کرده و روند بهبودی را کُند کند. پرهیز غذایی به این معناست که از مصرف خوراکی‌هایی که باعث افزایش التهاب، دفع سخت‌تر سموم و به هم خوردن تعادل آب و الکترولیت بدن می‌شود، خودداری کنید.

نوشیدنی‌های الکلی و به‌خصوص آبجو، می‌تواند وضعیت عفونت کلیه را بدتر کند؛ چون بدن را به‌شدت دهیدراته (کم‌آب) می‌کند. همین کم‌آبی، فشار مضاعفی بر کلیه‌ها وارد می‌کند و توانایی آن‌ها را برای مبارزه با عفونت را کاهش می‌دهد.

چرا استفاده از روش‌‌های درمان خانگی عفونت کلیه توصیه نمی‌شود؟

عفونت کلیه (پیلونفریت) یک عفونت عمقی و بالقوه خطرناک است؛ به‌همین‌دلیل، تکیه به روش‌های خانگی یا گیاهی برای درمان آن کافی نیست و حتی می‌تواند خطرناک باشد. در ادامه این موضوع را با چزپیات بیشتری را بیان می‌کنیم:

۱. ناتوانی روش‌های خانگی در درمان عفونت فعال کلیه

گیاهان دارویی و دمنوش‌ها قادر به از بین بردن عفونت فعال در بافت کلیه نیستند. هیچ روش گیاهی شناخته‌شده‌ای نمی‌تواند جایگزین درمان دارویی استاندارد شود.

۲. اصل حیاتی: نیاز فوری به آنتی‌بیوتیک

درمان پیلونفریت مبتنی بر آنتی‌بیوتیک است و این اصل، غیرقابل جایگزین است. در پیلونفریت، باکتری‌ها وارد پارانشیم کلیه شده‌اند و برای ریشه‌کن کردن آن‌ها، آنتی‌بیوتیک لازم است.

۳. عواقب خطرناک تأخیر در درمان

تعویق مراجعه به پزشک و تکیه بر روش‌های درمان‌ خانگی عفونت کلیه باعث گسترش عفونت به خون (سپسیس)، بستری شدن در بیمارستان و کاهش عملکرد یا اسکار دائمی کلیه شود. پیلونفریت بیماری‌ای نیست که بتوان آن را با آزمون و خطای خانگی مدیریت کرد.

۴. احتمال تداخل با آنتی‌بیوتیک‌ها

برخی مکمل‌های گیاهی ممکن است با آنتی‌بیوتیک‌ها تداخل داشته باشند یا اثربخشی آن‌ها را کاهش دهند. مصرف هم‌زمان این ترکیبات بدون اطلاع پزشک ممکن است روند درمان را مختل کند.

نکات مهم برای جلوگیری از بازگشت عفونت کلیه

پیشگیری از عود پیلونفریت فقط به نوشیدن آب بیشتر محدود نمی‌شود. مهم‌ترین اصل، کنترل عوامل زمینه‌ای و جلوگیری از انتقال مجدد عفونت از مثانه به کلیه است. در ادامه، راهکارهای مؤثر و هدفمند برای پیشگیری از عفونت مجدد کلیه آورده شده است:

مدیریت عوامل زمینه‌ای (اصل کلیدی در نوع مزمن)

اگر عفونت کلیه به دلیل مشکلات زمینه‌ای اتفاق افتاده باشد، احتمال عود آن بالا است. مگراینه عامل زمینه‌ای مدیریت یا درمان شود. در ادامه این عوامل و راه مدیریت آن‌‌ها را مرور می‌کنیم.

• بزرگی پروستات: پیگیری منظم پزشکی و درمان دارویی یا جراحی در صورت ایجاد انسداد، برای جلوگیری از تخلیۀ ناقص مثانه

• کلیۀ سنگ‌ساز: مصرف داروهای تجویز‌شده، افزایش مایعات، رعایت رژیم غذایی مناسب و بررسی دوره‌ای برای پیشگیری از تشکیل یا باقی‌ماندن سنگ

• ریفلاکس ادراری (VUR): تشخیص و درمان به‌موقع برای جلوگیری از بازگشت ادرار آلوده به کلیه

• دیابت: کنترل دقیق قند خون با رژیم غذایی و دارو، زیرا دیابت کنترل‌نشده باعث تضعیف سیستم ایمنی و افزایش خطر عفونت می‌شود

• استفاده از سوند ادراری (کاتر): تخلیۀ منظم کیسه، قرار دادن آن در سطحی پایین‌تر از مثانه، رعایت بهداشت اطراف سوند و پرهیز از استفاده طولانی‌مدت غیرضروری

پیشگیری از انتقال عفونت ادراری به کلیه

از آن‌جا که بسیاری از موارد پیلونفریت حاد از یک عفونت ادراری ساده شروع می‌شود، جلوگیری از صعود باکتری اهمیت زیادی دارد:

• ادرار کردن بلافاصله پس از رابطۀ جنسی برای کمک به دفع باکتری‌ها

• شستشو و خشک کردن ناحیۀ تناسلی از جلو به عقب (در زنان)

• نوشیدن آب کافی برای جلوگیری از رکود ادرار

• نگه نداشتن طولانی‌مدت ادرار و تخلیۀ کامل مثانه

• استفاده نکردن از ژل‌های بهداشتی معطر در ناحیۀ تناسلی که می‌توانند تعادل طبیعی باکتری‌های بدن را از بین ببرد.

در مجموع، پیشگیری از بازگشت پیلونفریت ترکیبی از درمان کامل عفونت فعال، کنترل مشکلات زمینه‌ای و رعایت اصول بهداشتی است. تمرکز اصلی باید بر محافظت از کلیه‌ها و جلوگیری از عود مجدد عفونت باشد، نه صرفاً کاهش علائم.

جمع‌بندی

عفونت کلیه یا پیلونفریت یک عفونت ساده نیست که بتوان آن را با دمنوش‌ها، میوه‌ها یا توصیه‌های خانگی درمان کرد. خوراکی‌ها و نوشیدنی‌هایی که برای درمان این بیماری معرفی می‌شوند، شواهد علمی قوی و قابل‌اتکایی برای درمان عفونت فعال بافت کلیه ندارند.

روش‌های درمان خانگی عفونت کلیه نمی‌توانند باکتری‌های موجود در پارانشیم کلیه را از بین ببرند و جایگزین درمان استاندارد پزشکی نمی‌شوند. تأخیر در درمان پیلونفریت، می‌تواند منجر به عفونت خون، آسیب دائمی کلیه یا بستری شدن در بیمارستان شود؛ بنابراین، اصل اساسی در درمان آن مراجعه سریع به پزشک، انجام آزمایش‌های لازم و مصرف کامل داروهای تجویزشده است.

در کنار درمان دارویی تخصصی، نوشیدن مایعات کافی و رعایت توصیه‌های پزشکی می‌تواند به روند بهبود کمک کند.